Słowa kluczowe
edukacja wczesnoszkolna
AI literacy
dźwignie dydaktyczne
prawa dziecka artificial intelligence
early primary education
AI literacy
pedagogical levers
children’s rights
Jak cytować
Abstrakt
Celem artykułu jest ukazanie, w jaki sposób rozwój sztucznej inteligencji oraz nowe ramy regulacyjne Unii Europejskiej (AI Act) wpływają na edukację dzieci, ze szczególnym uwzględnieniem edukacji wczesnoszkolnej. Na podstawie taksonomii AI omówiono wybrane obszary funkcjonalne sztucznej inteligencji oraz główne korzyści jej wykorzystania w edukacji (personalizacja, dostępność, odciążenie nauczycieli), a także kluczowe zagrożenia, takie jak ryzyka dla prywatności, stronniczość algorytmów, dezinformacja i wtórny analfabetyzm intelektualny. W artykule przywołano wytyczne UNESCO, UNICEF (koncepcja sztucznej inteligencji skoncentrowanej na dziecku) oraz Education Endowment Foundation, wskazując warunki odpowiedzialnego wdrażania systemów AI w szkole. Szczególną uwagę poświęcono pojęciu AI literacy i podstawowej alfabetyzacji algorytmicznej jako niezbędnym kompetencjom uczniów i nauczycieli, pozwalającym na krytyczne i bezpieczne korzystanie z rozwiązań opartych na sztucznej inteligencji.
Bibliografia
Al Nabhani Fatema, Mahizer Bin Hamzah, Hassan Abuhassna. 2025. „The Role of Artificial Intelligence in Personalizing Educational Content: Enhancing the Learning Experience and Developing the Teacher’s Role in an Integrated Educational Environment”. Contemporary Educational Technology nr 17(2). ep573. https://doi.org/10.30935/cedtech/16089.
Zobacz w Google Scholar
Casal‑Otero Lorena, Catala Alejandro, Fernández‑Morante Carmen, Taboada Maria, Cebreiro Beatriz, Barro Senén. 2023. „AI Literacy in K-12: A Systematic Literature Review”. International Journal of STEM Education nr 10(29). 1–17. https://doi.org/10.1186/s40594-023-00418-7.
Zobacz w Google Scholar
Chciuk Aleksandra, Maga Oliwia. 2024. „AI Act: Czy nowa regulacja zmieni przyszłość sztucznej inteligencji w Europie?”. Rocznik Naukowy Kujawsko‑Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy. Transdyscyplinarne Studia o Kulturze (i) Edukacji nr 19. 7–15.
Zobacz w Google Scholar
Education Endowment Foundation. 2021. Using Digital Technology to Improve Learning: Guidance Report. London.
Zobacz w Google Scholar
Fazlagić Jan. 2022. „Rozwój sztucznej inteligencji jako wyzwanie dla systemu edukacji”. W: Sztuczna inteligencja (AI) jako megatrend kształtujący edukację. Jak przygotowywać się na szanse i wyzwania społeczno‑gospodarcze związane ze sztuczną inteligencją?. Jan Fazlagić (red.). Warszawa. 25–37.
Zobacz w Google Scholar
Grupa Ekspertów Wysokiego Szczebla ds. SI. 2019. Wytyczne w zakresie etyki dotyczące godnej zaufania sztucznej inteligencji. Bruksela.
Zobacz w Google Scholar
Jaskuła Sylwia. 2023. „Sztuczna inteligencja w edukacji”. Perspektywy Kultury nr 3(42). 13–26. DOI: 10.35765/pk.2023.4203.04.
Zobacz w Google Scholar
Koziej Sławomir. 2023. „Możliwości wykorzystania sztucznej inteligencji do wspierania edukacji inkluzyjnej”. Student Niepełnosprawny. Szkice i Rozprawy nr 23(16). 11–20. https://doi.org/10.34739/sn.2023.23.01.
Zobacz w Google Scholar
Long Duri, Magerko Brian. 2020. „What Is AI Literacy? Competencies and Design Considerations”. W: Proceedings of the 2020 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems. New York. 1–16. https://doi.org/10.1145/3313831.3376727.
Zobacz w Google Scholar
Mills Kelly, Ruiz Pati, Lee Keun‑woo, Coenraad Merijke, Fusco Judi, Roschelle Jeremy, Weisgrau Josh. 2024. AI Literacy: A Framework to Understand, Evaluate, and Use Emerging Technology. https://doi.org/10.51388/20.500.12265/218.
Zobacz w Google Scholar
Ng Davy Tsz Kit, Leung Jac Ka Lok, Chu Samuel Kai Wah, Qiao Shen Maggie. 2021. „Conceptualizing AI Literacy: An Exploratory Review”. Computers and Education: Artificial Intelligence nr 2. 100041. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2021.100041.
Zobacz w Google Scholar
Opolska‑Bielańska Agata. 2025. „Szansa czy zagrożenie?! Fascynacja młodego pokolenia sztuczną inteligencją”. W: Algorytm przyszłości. Nowe media w edukacji. Mariola Kinal (red.). Wrocław. 97–122.
Zobacz w Google Scholar
Paludi Mario. 2024. „Safeguarding Privacy and Data Protection Rights in AI‑Enhanced Education and Learning Analytics: An Interdisciplinary Approach in Secondary High School Educational Settings”. W: Proceedings of the Doctoral Consortium of the 19th European Conference on Technology Enhanced Learning (ECTELDC 2024) co‑located with the 19th European Conference on Technology Enhanced Learning (ECTEL 2024), Austria, 16–20 September 2024, CEUR Workshop Proceedings 3927. Alejandro Ortega‑Arranz, Bruce M. McLaren, Ilona Buchem (red.). Aachen. 83–89. CEUR‑WS.org.
Zobacz w Google Scholar
Pięta Karolina. 2024. „Chat GPT w edukacji – szanse i zagrożenia”. Roczniki Nauk Społecznych nr 52(2). 151–166. https://doi.org/10.18290/rns2024.0024.
Zobacz w Google Scholar
Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. 2023. Rynek pracy, edukacja, kompetencje. Wykorzystanie sztucznej inteligencji w edukacji. Wydanie specjalne. Warszawa. https://www.parp.gov.pl/storage/publications/pdf/Wykorzystanie‑sztucznej-inteligencji-w-edukacji.pdf (dostęp: 28.11.2025).
Zobacz w Google Scholar
Projekt ustawy o systemach sztucznej inteligencji – Kancelaria Prezesa Rady Ministrów – Portal Gov.pl. (b.d.w.). https://www.gov.pl/web/premier/projekt‑ustawy-o-systemach-sztucznej-inteligencji (dostęp: 29.11.2025).
Zobacz w Google Scholar
Pyżalski Jacek (red.). 2025. Generatywna Sztuczna Inteligencja w szkole – przecieranie szlaków. Badanie ilościowe i jakościowe nauczycieli i nauczycielek klas 4–8 szkół podstawowych. Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Rabiega‑Wiśniewska Joanna, Stęchły Wojciech, Będkowski Marcin. 2022. „Edukacja medialna i sztuczna inteligencja w kontekście społecznym”. W: Sztuczna inteligencja (AI) jako megatrend kształtujący edukację. Jak przygotowywać się na szanse i wyzwania społeczno‑gospodarcze związane ze sztuczną inteligencją?. Jan Fazlagić (red.). Warszawa. 109–119.
Zobacz w Google Scholar
Samoili Sofia, López Cobo Montserrat, Gómez Gutiérrez Emilia, De Prato Giuditta, Martínez‑Plumed Fernando, Delipetrev Blagoj. 2020. AI Watch. Defining Artificial Intelligence. Towards an Operational Definition and Taxonomy of Artificial Intelligence. EUR 30117 EN. Luksemburg: DOI: 10.2760/382730.
Zobacz w Google Scholar
Škobo Milena, Šović Milena. 2025. „Between Exposure and Protection: Data Privacy Awareness and AI Tool Use Among K-12 Students”. The New Educational Review nr 81(3). 30–45. https://doi.org/10.15804/tner.2025.81.3.02.
Zobacz w Google Scholar
Su Jiahong, Ng Davy Tsz Kit, Chu Samuel Kai Wah. 2023. „Artificial Intelligence (AI) Literacy in Early Childhood Education: The Challenges and Opportunities”. Computers and Education: Artificial Intelligence nr 4. 100124. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2023.100124.
Zobacz w Google Scholar
Symela Krzysztof Franciszek. 2025. „Rozwijanie kompetencji przyszłości w edukacji formalnej w Polsce – wybrane elementy diagnozy”. Edukacja Ustawiczna Dorosłych nr 128(1). 27–43.
Zobacz w Google Scholar
UNESCO. 2023. Guidance for Generative AI in Education and Research. Paris. https://doi.org/10.54675/EWZM9535.
Zobacz w Google Scholar
Unia Europejska. 2024. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji oraz zmiany rozporządzeń (WE) nr 300/2008, (UE) nr 167/2013, (UE) nr 168/2013, (UE) 2018/858, (UE) 2018/1139 i (UE) 2019/2144 oraz dyrektyw 2014/90/UE, (UE) 2016/798 i (UE) 2016/797 (Akt w sprawie sztucznej inteligencji). Dziennik Urzędowy UE L 206. 1–135. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32024R1689 (dostęp: 30.11.2025).
Zobacz w Google Scholar
UNICEF. 2021. Policy guidance on AI for children 2.0. UNICEF Office of Global Insight and Policy. https://www.unicef.org/innocenti/media/1341/file/UNICEF-Global-Insight-policy-guidance-AI-children-2.0–2021.pdf.
Zobacz w Google Scholar
Vieriu Aniella Mihaela, Petrea Gabriel. 2025. „The Impact of Artificial Intelligence (AI) on Students’ Academic Development”. Education Sciences nr 15(3). 343. https://doi.org/10.3390/educsci15030343.
Zobacz w Google Scholar
Zalewska‑Bochenko Agnieszka. 2024. „Sztuczna inteligencja w procesie edukacji”. Optimum. Economic Studies nr 116(2). 194–210.
Zobacz w Google Scholar
Zalewska‑Czajczyńska Emilia. 2024. Cyberpolicy NASK – „Polityka Rozwoju Sztucznej Inteligencji w Polsce 2025–2030”. https://cyberpolicy.nask.pl/aktualnosci/polityka-rozwoju-sztucznej-inteligencji-w-polsce-2025-2030/ (dostęp: 30.11.2025).
Zobacz w Google Scholar
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2026 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis | Studia de Cultura