Abstract
The article contrasts examples of dominant contemporary critical art, exemplified by works by Artur Żmijewski and Klementyna Stępniewska, with affirmative artistic practices oriented toward the Polish idea, which is often accessible only through its margins. These margins are foregrounded through artistic devices that evoke a “thrill of transcendence”: surrealist and dreamlike grotesque, the clash of conventions, the surprising use of overlooked and marginal objects, the aesthetics of camp, and drastic representations of death. This intensive cultivation of the margins of the Polish idea, set against the epistemically dominant discourse of critical art, can be observed in selected works by Lech Majewski, Jakub Różalski, Jakub Woynarowski, Ada “Adu” Karczmarczyk, and Wojciech Korkuć. This contemporary affirmative art, using new media and digital techniques, was presented as a form of digital patriotism in a series of lessons and on a website created as part of the project Metaphysicality and Polishness in Art of the First Two Decades of the Twenty‑First Century.
References
adakarczmarczyk.com. 2022. Wielka Rozgrzewka Narodowa (portfolio artystki umieszczone na jej stronie internetowej Adu, Ada Karczmarczyk). http://adakarczmarczyk.com/ (dostęp: 10.06.2022).
View in Google Scholar
Kle‑Mens. 2023. https://secondaryarchive.org/artists/kle-mens/ (dostęp: 07.10.2023).
View in Google Scholar
Kowalczyk Izabela. 2010. Podróż do przeszłości. Interpretacje najnowszej przeszłości w polskiej sztuce krytycznej. Warszawa.
View in Google Scholar
magazynszum.pl. 2013. Wenecki baldachim Adolfa Szyszko‑Bohusza. Rozmowa z Martą Karpińską. https://magazynszum.pl/baldachim-szyszko-bohusza-w‑wenecji-rozmowa-z-marta-karpinska/ (dostęp: 21.07.2022).
View in Google Scholar
metafizykapolskasztukadzis.uken.krakow.pl. 2025. Metafizyka i polska sztuka dziś. https://metafizykapolskasztukadzis.uken.krakow.pl/ (dostęp: 3.12.2025).
View in Google Scholar
Miłkowska Katarzyna. 2015. Jego niezwykle mocne dzieła podbijają świat! Jakub Różalski: „Dotarło do mnie, że moje prace są znane i cenione”. https://natemat.pl/154045,jego-niezwykle-mocne-dziela-podbijaja-swiat-jakub-rozalski-dotarlo-do-mnie-ze-moje-prace-sa-znane-i-cenione (dostęp:14.07.2022).
View in Google Scholar
Miss Messianist. 2022. (portfolio artystki umieszczone na jej stronie internetowej Adu, Ada Karczmarczyk). http://adakarczmarczyk.com/ (dostęp: 10.06.2022).
View in Google Scholar
Mokrzanowska Anna. 2021. „Lecimy ze Smoleńska”. Kim jest ADU i dlaczego szokuje zarówno prawą, jak i lewą stronę?. https://www.wprost.pl/newsroom/2021-04-26/kalendarium.html (dostęp: 24.06.2022).
View in Google Scholar
Rojek Paweł. 2016. Awangardowy konserwatyzm. Idea polska w późnej nowoczesności. Kraków.
View in Google Scholar
Ronduda Łukasz. 2006. Strategie subwersywne w sztukach medialnych. Kraków.
View in Google Scholar
Sontag Susan. 1979. Notatki o kampie. Wanda Wertenstein (tłum.). Literatura na Świecie. 307–323.
View in Google Scholar
Staszczyszyn Bartosz. 2015. „Onirica”, reż. Lech Majewski. https://culture.pl/pl/dzielo/onirica-rez-lech-majewski (dostęp: 2.07.2022).
View in Google Scholar
Stróżewski Władysław. 1982. O pojęciu patriotyzmu [w:] tegoż. Istnienie i wartość. Kraków. 290–301.
View in Google Scholar
Sztabiński Grzegorz. 2023. Marginesy transcendencji w sztuce współczesnej [w:] Sztuka wobec metafizyki. Postawy i strategie lat 2000–2020. Łukasz Murzyn, Rafał Solewski, Bernadeta Stano (red.). Kraków. 17–49.
View in Google Scholar
sztukaimetafizyka.up.krakow.pl. 2022. Jakub Woynarowski. https://sztukaimetafizyka.up.krakow.pl/woynarowski-jakub/ (dostęp: 6.05.2022).
View in Google Scholar
Tusk Donald. 1987. Polak rozłamany. Znak nr 11–12. 190–192. https://www.miesiecznik.znak.com.pl/6792011donald-tusk-polak-rozlamany/ (dostęp: 15.11.2024).
View in Google Scholar
tysol.pl. 2023. Wojciech Korkuć po fali oburzenia jego plakatami w Niemczech: „Chcieli mnie zakneblować. Nie udało się”. https://www.tysol.pl/a75976-tylko-u-nas-wojciech-korkuc-po-fali-oburzenia-jego-plakatami-w-niemczech‑chcieli-mnie-zakneblowac-nie-udalo-sie (dostęp: 17.04.2023).
View in Google Scholar

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia de Cultura
