Słowa kluczowe
margines transcendencji
dreszcz transcendencji
sztuka krytyczna
sztuka afirmatywna Polish idea
margin of transcendence
thrill of transcendence
critical art
affirmative art
Jak cytować
Abstrakt
Tekst przeciwstawia przykładom dominującej współcześnie sztuki krytycznej (ilustrowanej przez prace Artura Żmijewskiego oraz Klementyny Stępniewskiej) działania afirmatywne wobec idei polskiej, często uchwytnej tylko przez jej marginesy. Marginesy takie eksponowane są jednak z użyciem zabiegów artystycznych wzbudzających dreszcz transcendencji, np. przez surrealistyczną i oniryczną groteskowość, zderzenie konwencji, zaskakujące wykorzystanie niedostrzeganych, marginalnych obiektów, operowanie estetyką kampu czy drastyczność przekazu o śmierci. Intensywne kultywowanie marginesu idei polskiej, przeciwstawione dominującemu poznawczo dyskursowi krytycznemu, dostrzec można w przykładowych pracach Lecha Majewskiego, Jakuba Różalskiego, Jakuba Woynarowskiego, Adu Karczmarczyk albo Wojciecha Korkucia. Taką współczesną sztukę afirmatywną korzystającą z nowych mediów i technik cyfrowych prezentowano w serii lekcji i na stronie internetowej w ramach projektu Metafizyczność i polskość w sztuce pierwszego dwudziestolecia XXI wieku jako swego rodzaju patriotyzm cyfrowy.
Bibliografia
adakarczmarczyk.com. 2022. Wielka Rozgrzewka Narodowa (portfolio artystki umieszczone na jej stronie internetowej Adu, Ada Karczmarczyk). http://adakarczmarczyk.com/ (dostęp: 10.06.2022).
Zobacz w Google Scholar
Kle‑Mens. 2023. https://secondaryarchive.org/artists/kle-mens/ (dostęp: 07.10.2023).
Zobacz w Google Scholar
Kowalczyk Izabela. 2010. Podróż do przeszłości. Interpretacje najnowszej przeszłości w polskiej sztuce krytycznej. Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
magazynszum.pl. 2013. Wenecki baldachim Adolfa Szyszko‑Bohusza. Rozmowa z Martą Karpińską. https://magazynszum.pl/baldachim-szyszko-bohusza-w‑wenecji-rozmowa-z-marta-karpinska/ (dostęp: 21.07.2022).
Zobacz w Google Scholar
metafizykapolskasztukadzis.uken.krakow.pl. 2025. Metafizyka i polska sztuka dziś. https://metafizykapolskasztukadzis.uken.krakow.pl/ (dostęp: 3.12.2025).
Zobacz w Google Scholar
Miłkowska Katarzyna. 2015. Jego niezwykle mocne dzieła podbijają świat! Jakub Różalski: „Dotarło do mnie, że moje prace są znane i cenione”. https://natemat.pl/154045,jego-niezwykle-mocne-dziela-podbijaja-swiat-jakub-rozalski-dotarlo-do-mnie-ze-moje-prace-sa-znane-i-cenione (dostęp:14.07.2022).
Zobacz w Google Scholar
Miss Messianist. 2022. (portfolio artystki umieszczone na jej stronie internetowej Adu, Ada Karczmarczyk). http://adakarczmarczyk.com/ (dostęp: 10.06.2022).
Zobacz w Google Scholar
Mokrzanowska Anna. 2021. „Lecimy ze Smoleńska”. Kim jest ADU i dlaczego szokuje zarówno prawą, jak i lewą stronę?. https://www.wprost.pl/newsroom/2021-04-26/kalendarium.html (dostęp: 24.06.2022).
Zobacz w Google Scholar
Rojek Paweł. 2016. Awangardowy konserwatyzm. Idea polska w późnej nowoczesności. Kraków.
Zobacz w Google Scholar
Ronduda Łukasz. 2006. Strategie subwersywne w sztukach medialnych. Kraków.
Zobacz w Google Scholar
Sontag Susan. 1979. Notatki o kampie. Wanda Wertenstein (tłum.). Literatura na Świecie. 307–323.
Zobacz w Google Scholar
Staszczyszyn Bartosz. 2015. „Onirica”, reż. Lech Majewski. https://culture.pl/pl/dzielo/onirica-rez-lech-majewski (dostęp: 2.07.2022).
Zobacz w Google Scholar
Stróżewski Władysław. 1982. O pojęciu patriotyzmu [w:] tegoż. Istnienie i wartość. Kraków. 290–301.
Zobacz w Google Scholar
Sztabiński Grzegorz. 2023. Marginesy transcendencji w sztuce współczesnej [w:] Sztuka wobec metafizyki. Postawy i strategie lat 2000–2020. Łukasz Murzyn, Rafał Solewski, Bernadeta Stano (red.). Kraków. 17–49.
Zobacz w Google Scholar
sztukaimetafizyka.up.krakow.pl. 2022. Jakub Woynarowski. https://sztukaimetafizyka.up.krakow.pl/woynarowski-jakub/ (dostęp: 6.05.2022).
Zobacz w Google Scholar
Tusk Donald. 1987. Polak rozłamany. Znak nr 11–12. 190–192. https://www.miesiecznik.znak.com.pl/6792011donald-tusk-polak-rozlamany/ (dostęp: 15.11.2024).
Zobacz w Google Scholar
tysol.pl. 2023. Wojciech Korkuć po fali oburzenia jego plakatami w Niemczech: „Chcieli mnie zakneblować. Nie udało się”. https://www.tysol.pl/a75976-tylko-u-nas-wojciech-korkuc-po-fali-oburzenia-jego-plakatami-w-niemczech‑chcieli-mnie-zakneblowac-nie-udalo-sie (dostęp: 17.04.2023).
Zobacz w Google Scholar
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2026 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis | Studia de Cultura