Słowa kluczowe
television adaptation
Brave New World
media axiology
intermediality
audiovisual culture
technocratic society metafora kulturowo-medialna
adaptacja serialowa
Nowy wspaniały świat
aksjologia mediów
intermedialność
kultura audiowizualna
społeczeństwo technokratyczne
Jak cytować
Abstrakt
Niniejszy artykuł stanowi próbę spojrzenia na transformację kulturowo-medialnych metafor kontroli, wolności oraz szczęścia ukazanych w serialowej adaptacji powieści Nowy wspaniały świat odczytywanej jako współczesna reinterpretacja klasycznej
dystopii Aldousa Huxleya. Tekst ma na celu ukazanie sposobu, w jaki metafora interpretowana jako narzędzie konceptualizacji oraz nośnik wartości aksjologicznych funkcjonuje w przestrzeni medialnej, wykraczając poza tradycyjne granice estetyki literackiej. Produkcja audiowizualna nie tylko adaptuje metafory źródłowe, lecz również rozwija je w duchu intermedialnym, czyniąc z nich instrument służący do diagnozy społeczno-kulturowej i etycznej.
Bibliografia
Arendt Hanna. 1979. „Filozofia i metafora”. Teksty: teoria literatury, krytyka, interpretacja nr 5(47). 167–187. https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/teksty-teoria-literatury-krytyka-interpretacja/1979-numer-5-47/teksty_teoria_literatury_krytyka_interpretacja-r1979-t-n5_47-s167-187.pdf (dostęp: 10.05.2025).
Zobacz w Google Scholar
Arystoteles. 1975. Kategorie i hermeneutyka. Leśniak Kazimierz (tłum.). Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Arystoteles. 1988. Retoryka. Poetyka. Podbielski Henryk (tłum.). Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Banaś Maria. 2020. Dystopie we współczesnej literaturze pięknej: Socjologiczna analiza zjawiska na przykładzie dystopijnych powieści Margaret Atwood. Katowice.
Zobacz w Google Scholar
Bobryk Agata. 2023. „Nowy grzeczny świat”. Przewodnik Katolicki. https://www.przewodnik-katolicki.pl/Archiwum/2021/Przewodnik-Katolicki-16-2021/Kultura/Nowy-grzeczny-swiat (dostęp: 12.10.2025).
Zobacz w Google Scholar
Bogunia-Borowska Małgorzata. 2012. Fenomen telewizji: interpretacje socjologiczne i kulturowe. Kraków.
Zobacz w Google Scholar
Boroditsky Lera i Ramscar Michael. 2002. „The Roles of Body and Mind in Abstract Thought”. Psychological Science nr 13(2). 185–189. https://journals.sagepub.com/doi/10.1111/1467-9280.00434 (dostęp: 10.05.2025).
Zobacz w Google Scholar
Buden Boris, Nowotny Stefan. 2009. „Cultural translation: An introduction to the problem, and Responses”. Translation Studies nr 2(2). 196–219. https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/14781700902937730?needAccess=true (dostęp: 15.05.2025).
Zobacz w Google Scholar
Czerniecki Jan. 2023. „Huxley. Nowoczesność jako dystopia”. Teologia Polityczna nr 49(399). https://teologiapolityczna.pl/tpct-399-2 (dostęp: 15.05.2025).
Zobacz w Google Scholar
Czykwin Elżbieta. 2021. Metafory w naukach społecznych. Zasadność aplikacyjna. Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Czyż Radosław. 2021. „Ani nowy, ani wspaniały świat. Nowy serial Netfliksa to zmarnowany potencjał”. Wyborcza.pl. https://wyborcza.pl/7,90535,26863409,ani‑nowy-ani-wspanialy-swiat-nowy-serial-netfliksa-to-zmarnowany.html (dostęp: 7.05.2025).
Zobacz w Google Scholar
Elleström Lars. 2010. Media Borders, Multimodality and Intermediality. Basingstoke.
Zobacz w Google Scholar
Gołębiewska Maria. 2017. „Koncepcje metafory i metaforyzacji a pojęcie – komentarz do stanu badań”. IDEA – Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych nr 29(2). 25–49. https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/6888/1/Idea_29_2_2017_M_Golebiewska_Koncepcje_metafory_i_metaforyzacji_a_pojecie.pdf (dostęp: 5.06.2025).
Zobacz w Google Scholar
Gromysz Jowita. 2020. „Literackie dystopie dla młodzieży – wizje zbiorowej przyszłości”. Utopia a Edukacja nr 4. 319–338. https://repozytorium.uni.wroc.pl/dlibra/publication/119708/edition/109635/literackie-dystopie-dla-mlodziezy‑wizje-zbiorowej-przyszlosci-gromysz-jowita-orcid-0000-0003-4125-1685 (dostęp: 6.06.2025).
Zobacz w Google Scholar
Hejwowski Krzysztof, Moroz Grzegorz. 2020. Nowe wspaniałe światy Aldousa Huxleya i ich recepcja w Polsce. Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Herlth Jens, Sikorska-Krystek Aleksandra, Sobieraj Tomasz. 2023. Wyobraźnia społeczna w literaturze polskiej. Od Bolesława Prusa do Marii Dąbrowskiej. Poznań.
Zobacz w Google Scholar
Hutcheon Linda. 2006. A Theory of Adaptation. New York.
Zobacz w Google Scholar
Huxley Aldous. 2022. Nowy wspaniały świat. Baran Bogdan (tłum.). Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Karaś Mateusz. 2019. „Sieć boga Indry. W obronie integralności hinduizmu”. Humaniora. Czasopismo Internetowe nr 3(27). 117–121. https://pressto.amu.edu.pl/index.php/h/article/view/28012/25377 (dostęp: 25.05.2025).
Zobacz w Google Scholar
Kempisty Marcin. 2021. „NOWY WSPANIAŁY ŚWIAT. Popłuczyny po wielkiej powieści Aldousa Huxleya”. Film.org.pl. https://film.org.pl/a/nowy-wspanialy-swiat‑popluczyny-po-wielkiej-powiesci-aldousa-huxleya-252143 (dostęp: 2.06.2025).
Zobacz w Google Scholar
Leś Mateusz, Stasiewicz Piotr. 2014. Motywy religijne we współczesnej fantastyce. Białystok.
Zobacz w Google Scholar
Lewandowska Zuzanna. 2015. „Narracyjna złożoność współczesnego serialu telewizyjnego na przykładzie Breaking Bad Vince’a Gilligana”. Images nr 16(25).
Zobacz w Google Scholar
–52. https://pressto.amu.edu.pl/index.php/i/article/view/4179/4229 (dostęp: 6.06.2025).
Zobacz w Google Scholar
Lipowicz Elżbieta. 2015. „Rola i znaczenie metafory w mediacjach narracyjnych”. Dyskurs Młodych Andragogów nr 16. 91–100. https://www.academia.edu/38229519/Dyskursy_M%C5%82odych_Andragog%C3%B3w_19_Adult_Education_Discourses_19 (dostęp: 6.06.2025).
Zobacz w Google Scholar
Makocka-Wojsiat Katarzyna. 2024. „Niebezpieczne narzędzie. Negatywne aspekty użycia języka metaforycznego w dyskursie naukowym i społecznym”. W: Metafory w naukach humanistycznych i społecznych: interdyscyplinarne studia. Chodźko Ewelina, Szymczyk Paulina (red.). Lublin. 7–23.
Zobacz w Google Scholar
Obarska Marcelina. 2022. Czy ty okradłeś Huxleya, czy Huxley ciebie?. Culture.pl. https://culture.pl/pl/artykul/czy-ty-okradles-huxleya-czy-huxley-ciebie-czyli‑nowy-wspanialy-swiat-jako-rzekomy-plagiat (dostęp: 7.06.2025).
Zobacz w Google Scholar
Okoniewski Marcin. 2021. „Media społecznościowe jako narzędzie wywierania wpływu”. Człowiek w Kulturze nr 31. 110–124. https://journals.indexcopernicus.com/api/file/viewByFileId/1394133. (dostęp: 15.06.2025).
Zobacz w Google Scholar
Orwell George. 2021. Rok 1984. Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Poller Jake, Zborski Bartłomiej. 2023. HUXLEY. Biografia. Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Postman Neil. 2006. Zabawić się na śmierć. Kraków.
Zobacz w Google Scholar
Przełęcki Marian. 1969. O metaforze w filozofii. W: Moralność i społeczeństwo. Księga Jubileuszowa dla Marii Ossowskiej. Oficerska Maria (red.). Warszawa. 9–26.
Zobacz w Google Scholar
Rączy Kamila. 2024. Medialne obrazowanie dylematów etycznych w serialach nowej generacji. Kraków.
Zobacz w Google Scholar
Ricoeur Paul. 1975. The Rule of Metaphor: Multi-disciplinary Studies of the Creation of Meaning in Language. Toronto.
Zobacz w Google Scholar
Serial „Nowy Wspaniały Świat” (S01E04). https://www.netflix.com/pl/title/80991826 (dostęp: 11.06.2025).
Zobacz w Google Scholar
Sędłakowska Aleksandra, Łuszczak Anna. 2024. Czy wizja świata przedstawionego przez Huxley’a jest zagrożeniem czy przyszłością współczesnej ludzkości? https://poezja.org/wz/interpretacja/7487/Czy_wizja_swiata_przedstawionego_przez_Huxleya_jest_zagrozeniem_czy_przyszloscia (dostęp: 5.06.2025).
Zobacz w Google Scholar
Shakespeare William. 2011. Burza. Kamiński Piotr (tłum.). Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Sułkowski Łukasz. 2011. „Metafory, archetypy i paradoksy organizacji”. Organizacja i Kierowanie nr 2(145). 55–69. https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/8e23a019-463e-410b-9cfb-c71f51ea38f0/content (dostęp: 6.06.2025).
Zobacz w Google Scholar
Suwalska Arleta. 2017. „Obrazy edukacji w dystopii ‘Nowy wspaniały świat’ Aldousa Huxleya”. W: Utopia a edukacja. O wyobrażeniach świata możliwego. T. 1. Gromysz Jowita, Włodarczyk Rafał (red.). Wrocław. 95–105.
Zobacz w Google Scholar
Waszczuk Katarzyna. 2010. Metafora w kształtowaniu pojęcia integracji europejskiej. Analiza porównawcza angielskiej, polskiej i szwedzkiej wersji Traktatu Konstytucyjnego UE. Kraków.
Zobacz w Google Scholar
Werner Wiktor. 2004. „Wokół metafory wojny”. Pro Libris. Lubuskie Pismo Literacko‑Kulturalne nr 1(6). 69–82. https://repozytorium.amu.edu.pl/items/81407664-9489-4793-a05e-c435ca0f4781 (dostęp: 10.06.2025).
Zobacz w Google Scholar
Zweiffel Łukasz. 2008. Utopia. Idealna odpowiedź na nieidealną rzeczywistość. Kraków.
Zobacz w Google Scholar
Żukowska Aleksandra. 2024. Komunikacyjna funkcja metafory wizualnej i multimodalnej w plakacie na przykładzie prac wyróżnionych w konkursie Galeria Plakatu AMS. Kraków.
Zobacz w Google Scholar
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2026 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis | Studia de Cultura