Abstract
This article offers an analysis of the transformation of cultural-and-media metaphors of control, freedom, and happiness depicted in the television adaptation of Brave New World, read as a contemporary reinterpretation of Aldous Huxley’s classic dystopia.
The article aims to show how metaphor, interpreted as a tool of conceptualization and a vehicle of axiological values, functions in the media space, transcending the traditional boundaries of literary aesthetics. The audiovisual production not only adapts source metaphors, but also develops them in an intermedial spirit, making them an instrument for socio-cultural and ethical diagnosis.
References
Arendt Hanna. 1979. „Filozofia i metafora”. Teksty: teoria literatury, krytyka, interpretacja nr 5(47). 167–187. https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/teksty-teoria-literatury-krytyka-interpretacja/1979-numer-5-47/teksty_teoria_literatury_krytyka_interpretacja-r1979-t-n5_47-s167-187.pdf (dostęp: 10.05.2025).
View in Google Scholar
Arystoteles. 1975. Kategorie i hermeneutyka. Leśniak Kazimierz (tłum.). Warszawa.
View in Google Scholar
Arystoteles. 1988. Retoryka. Poetyka. Podbielski Henryk (tłum.). Warszawa.
View in Google Scholar
Banaś Maria. 2020. Dystopie we współczesnej literaturze pięknej: Socjologiczna analiza zjawiska na przykładzie dystopijnych powieści Margaret Atwood. Katowice.
View in Google Scholar
Bobryk Agata. 2023. „Nowy grzeczny świat”. Przewodnik Katolicki. https://www.przewodnik-katolicki.pl/Archiwum/2021/Przewodnik-Katolicki-16-2021/Kultura/Nowy-grzeczny-swiat (dostęp: 12.10.2025).
View in Google Scholar
Bogunia-Borowska Małgorzata. 2012. Fenomen telewizji: interpretacje socjologiczne i kulturowe. Kraków.
View in Google Scholar
Boroditsky Lera i Ramscar Michael. 2002. „The Roles of Body and Mind in Abstract Thought”. Psychological Science nr 13(2). 185–189. https://journals.sagepub.com/doi/10.1111/1467-9280.00434 (dostęp: 10.05.2025).
View in Google Scholar
Buden Boris, Nowotny Stefan. 2009. „Cultural translation: An introduction to the problem, and Responses”. Translation Studies nr 2(2). 196–219. https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/14781700902937730?needAccess=true (dostęp: 15.05.2025).
View in Google Scholar
Czerniecki Jan. 2023. „Huxley. Nowoczesność jako dystopia”. Teologia Polityczna nr 49(399). https://teologiapolityczna.pl/tpct-399-2 (dostęp: 15.05.2025).
View in Google Scholar
Czykwin Elżbieta. 2021. Metafory w naukach społecznych. Zasadność aplikacyjna.Warszawa.
View in Google Scholar
Czyż Radosław. 2021. „Ani nowy, ani wspaniały świat. Nowy serial Netfliksa to zmarnowanypotencjał”. Wyborcza.pl. https://wyborcza.pl/7,90535,26863409,ani‑nowy-ani-wspanialy-swiat-nowy-serial-netfliksa-to-zmarnowany.html (dostęp: 7.05.2025).
View in Google Scholar
Elleström Lars. 2010. Media Borders, Multimodality and Intermediality. Basingstoke.
View in Google Scholar
Gołębiewska Maria. 2017. „Koncepcje metafory i metaforyzacji a pojęcie – komentarz do stanu badań”. IDEA – Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych nr 29(2). 25–49. https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/6888/1/Idea_29_2_2017_M_Golebiewska_Koncepcje_metafory_i_metaforyzacji_a_pojecie.pdf (dostęp: 5.06.2025).
View in Google Scholar
Gromysz Jowita. 2020. „Literackie dystopie dla młodzieży – wizje zbiorowej przyszłości”. Utopia a Edukacja nr 4. 319–338. https://repozytorium.uni.wroc.pl/dlibra/publication/119708/edition/109635/literackie-dystopie-dla-mlodziezy‑wizje-zbiorowej-przyszlosci-gromysz-jowita-orcid-0000-0003-4125-1685 (dostęp: 6.06.2025).
View in Google Scholar
Hejwowski Krzysztof, Moroz Grzegorz. 2020. Nowe wspaniałe światy Aldousa Huxleya i ich recepcja w Polsce. Warszawa.
View in Google Scholar
Herlth Jens, Sikorska-Krystek Aleksandra, Sobieraj Tomasz. 2023. Wyobraźnia społeczna w literaturze polskiej. Od Bolesława Prusa do Marii Dąbrowskiej. Poznań.
View in Google Scholar
Hutcheon Linda. 2006. A Theory of Adaptation. New York.
View in Google Scholar
Huxley Aldous. 2022. Nowy wspaniały świat. Baran Bogdan (tłum.). Warszawa.
View in Google Scholar
Karaś Mateusz. 2019. „Sieć boga Indry. W obronie integralności hinduizmu”. Humaniora.
View in Google Scholar
Czasopismo Internetowe nr 3(27). 117–121. https://pressto.amu.edu.pl/index.php/h/article/view/28012/25377 (dostęp: 25.05.2025).
View in Google Scholar
Kempisty Marcin. 2021. „NOWY WSPANIAŁY ŚWIAT. Popłuczyny po wielkiej powieści Aldousa Huxleya”. Film.org.pl. https://film.org.pl/a/nowy-wspanialy-swiat‑popluczyny-po-wielkiej-powiesci-aldousa-huxleya-252143 (dostęp: 2.06.2025).
View in Google Scholar
Leś Mateusz, Stasiewicz Piotr. 2014. Motywy religijne we współczesnej fantastyce. Białystok.
View in Google Scholar
Lewandowska Zuzanna. 2015. „Narracyjna złożoność współczesnego serialu telewizyjnego na przykładzie Breaking Bad Vince’a Gilligana”. Images nr 16(25). 43–52. https://pressto.amu.edu.pl/index.php/i/article/view/4179/4229 (dostęp: 6.06.2025).
View in Google Scholar
Lipowicz Elżbieta. 2015. „Rola i znaczenie metafory w mediacjach narracyjnych”. Dyskurs Młodych Andragogów nr 16. 91–100. https://www.academia.edu/38229519/Dyskursy_M%C5%82odych_Andragog%C3%B3w_19_Adult_Education_Discourses_19 (dostęp: 6.06.2025).
View in Google Scholar
Makocka-Wojsiat Katarzyna. 2024. „Niebezpieczne narzędzie. Negatywne aspekty użycia języka metaforycznego w dyskursie naukowym i społecznym”. W: Metafory w naukach humanistycznych i społecznych: interdyscyplinarne studia. Chodźko Ewelina, Szymczyk Paulina (red.). Lublin. 7–23.
View in Google Scholar
Obarska Marcelina. 2022. Czy ty okradłeś Huxleya, czy Huxley ciebie?. Culture.pl. https://culture.pl/pl/artykul/czy-ty-okradles-huxleya-czy-huxley-ciebie-czyli‑nowy-wspanialy-swiat-jako-rzekomy-plagiat (dostęp: 7.06.2025).
View in Google Scholar
Okoniewski Marcin. 2021. „Media społecznościowe jako narzędzie wywierania wpływu”. Człowiek w Kulturze nr 31. 110–124. https://journals.indexcopernicus.com/api/file/viewByFileId/1394133. (dostęp: 15.06.2025).
View in Google Scholar
Orwell George. 2021. Rok 1984. Warszawa.
View in Google Scholar
Poller Jake, Zborski Bartłomiej. 2023. HUXLEY. Biografia. Warszawa.
View in Google Scholar
Postman Neil. 2006. Zabawić się na śmierć. Kraków.
View in Google Scholar
Przełęcki Marian. 1969. O metaforze w filozofii. W: Moralność i społeczeństwo. Księga Jubileuszowa dla Marii Ossowskiej. Oficerska Maria (red.). Warszawa. 9–26.
View in Google Scholar
Rączy Kamila. 2024. Medialne obrazowanie dylematów etycznych w serialach nowej generacji. Kraków.
View in Google Scholar
Ricoeur Paul. 1975. The Rule of Metaphor: Multi-disciplinary Studies of the Creation of Meaning in Language. Toronto.
View in Google Scholar
Serial „Nowy Wspaniały Świat” (S01E04). https://www.netflix.com/pl/title/80991826 (dostęp: 11.06.2025).
View in Google Scholar
Sędłakowska Aleksandra, Łuszczak Anna. 2024. Czy wizja świata przedstawionego przez Huxley’a jest zagrożeniem czy przyszłością współczesnej ludzkości? https://poezja.org/wz/interpretacja/7487/Czy_wizja_swiata_przedstawionego_przez_Huxleya_jest_zagrozeniem_czy_przyszloscia (dostęp: 5.06.2025).
View in Google Scholar
Shakespeare William. 2011. Burza. Kamiński Piotr (tłum.). Warszawa.
View in Google Scholar
Sułkowski Łukasz. 2011. „Metafory, archetypy i paradoksy organizacji”. Organizacja i Kierowanie nr 2(145). 55–69. https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/8e23a019-463e-410b-9cfb-c71f51ea38f0/content (dostęp: 6.06.2025).
View in Google Scholar
Suwalska Arleta. 2017. „Obrazy edukacji w dystopii ‘Nowy wspaniały świat’ Aldousa Huxleya”. W: Utopia a edukacja. O wyobrażeniach świata możliwego. T. 1. Gromysz Jowita, Włodarczyk Rafał (red.). Wrocław. 95–105.
View in Google Scholar
Waszczuk Katarzyna. 2010. Metafora w kształtowaniu pojęcia integracji europejskiej. Analiza porównawcza angielskiej, polskiej i szwedzkiej wersji Traktatu Konstytucyjnego UE. Kraków.
View in Google Scholar
Werner Wiktor. 2004. „Wokół metafory wojny”. Pro Libris. Lubuskie Pismo Literacko‑Kulturalne nr 1(6). 69–82. https://repozytorium.amu.edu.pl/items/81407664-9489-4793-a05e-c435ca0f4781 (dostęp: 10.06.2025).
View in Google Scholar
Zweiffel Łukasz. 2008. Utopia. Idealna odpowiedź na nieidealną rzeczywistość. Kraków.
View in Google Scholar
Żukowska Aleksandra. 2024. Komunikacyjna funkcja metafory wizualnej i multimodalnej w plakacie na przykładzie prac wyróżnionych w konkursie Galeria Plakatu AMS. Kraków.
View in Google Scholar

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia de Cultura
